Sanayide Enerji Verimliliğinin Artırılması Projesi (UNIDO-UNDP-GEF)

Şubat 2011 tarihinde başlayan Projenin amacı, enerji verimliliği önlemleri ve enerji verimli teknolojiler kullanarak etkin bir enerji yönetimi oluşturulmasında sanayi kuruluşlarını teşvik etmek suretiyle Türk sanayinde enerji verimliliğinin iyileştirilmesidir.

Küresel Çevre Fonu (GEF) tarafından desteklenen Genel Müdürlüğümüz, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB), Türk Standardları Enstitüsü (TSE), Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler Sınaî Kalkınma Örgütü (UNIDO) işbirliği ile yürütülecek olan 5 yıl süreli ve toplam bütçesi 35.058.400 $ olan proje çerçevesinde; ülkemiz sanayi sektöründe enerji verimliliğinin arttırılması amacı doğrultusunda sanayi sektörü enerji tüketim bilgileri ile ilgili veri tabanın güçlendirilmesi, sektörel enerji tüketimleri ve tasarruf fırsatları hakkındaki mevcut bilgilerin güncellenmesi,  Enerji Verimliliği Portalı’nın mevcut veri tabanı ile KOSGEB veri tabanının uyumlaştırılması ve iletişiminin sağlanması; sektörel enerji tüketimi kıyaslama (benchmarking) kriterlerinin ortaya konulması, en iyi uygulamalar (best practices) ile teknolojilerin envanterinin çıkarılması, 10 organize sanayi bölgesinde “Enerji Yönetim Biriminin” kurulumunun sağlanması, Türk sanayisine uygun finansal modellerinin geliştirilmesi konularında önerilerin belirlenmesi, enerji verimliliği, enerji ve sistem optimizasyonu konusunda bilinçlendirme ve farkındalığının arttırılması, EVD şirketlerine yönelik sektörel eğitimlerin verilmesi, mevcut enerji verimliliği eğitim dokümanlarının güncellenmesi, “Enerji Etüt Metodolojisi” ile “Ölçme ve Doğrulama Metodolojisinin” geliştirilmesi ve standardizasyonu çalışmaları, KOBİ ve endüstriyel işletmelerde model etütlerle enerji tasarrufu potansiyellerinin belirlenmesi ve EVD şirketlerinin etüt yapma kapasitelerinin ve deneyimlerinin artırılması için 300 ön etüt ve 150 detaylı etüt gerçekleştirilmesi, “enerji yönetim standardı”nın uygulanması ve yaygınlaştırılması çalışmaları, KOBİ ve endüstriyel işletmelerde 65 demostrasyon proje ve etütlerle belirlenen tasarrufların gerçekleştirilmesi için yapılan verimlilik artırıcı projelerin, enerji sistem optimizasyonu imkanlarının, enerji verimli proses ve teknolojilerinin, detaylı fizibilite analizleri ve finansman modelleri ile birlikte tanıtılması planlanmaktadır.

Proje ne hakkında?

Türkiye hızla sanayileşen bir ülke olduğundan, sera gazı salımlarında imalat sanayii önemli bir paya sahiptir. Sanayi kaynaklı sera gazının azaltılmasında en önemli tedbirlerden birisi bütün sanayi sektörlerinde enerji verimliliğinin iyileştirilmesidir. Proje; ilgili bütün kuruluşlar ve sanayi tesislerinde enerji verimliliğine yönelik kapasitenin yükseltilmesi, metodolojiler ve eğitim materyalleri geliştirilmesi, iyi uygulamalar oluşturarak bu sahadaki piyasanın büyütülmesi ile ilgilidir.

Mevcut durum nedir?

Türkiye, enerji talebi uzunca bir süredir düzenli şekilde artan bir ülkedir. 1990 yılında 52.987 Bin TEP (ton petrol eşdeğeri) olan Türkiye birincil enerji arzı, 2000 yılında 77.116 Bin TEP’e, 2012 yılında ise 120.984 Bin TEP’e yükselmiştir. 1990-2012 yılları arasında birincil enerji talebindeki büyüme oranı %3,8’dir. 2001-2012 dönemi esas alındığında ise, enerji arzındaki yıllık büyüme oranı %4,4’tür. Bu oran, OECD ülkelerinin enerji talep büyümesinin çok üzerinde bir değeri ifade etmektedir.

Türkiye’nin enerji ihtiyaçlarını karşılamada güçlük yaşamaması için, sürekli artan enerji talebini karşılayacak ya da talep gelişimindeki hızı makul ölçülerde azaltacak politikalar üretmesi gerekmektedir. Çünkü Türkiye, birincil enerji arzını karşılamada -yıllara sari olarak değişmekle birlikte- %70 civarında dış kaynaklardan yararlanmaktadır. Bir başka deyişle Türkiye, enerji kaynakları açısından %70’i aşan oranlarda yurtdışına bağımlıdır.

Enerji verimliliğinin enerji arz güvenliğini sağlamada uzun yıllara etki eden bir önemi olduğu genel kabul gören hususlardan birisidir. Bu yüzden, enerji üretiminden iletimine, dağıtımından kullanımına kadar olan bütün süreçlerde verimliliğin artırılması, israfın önlenmesi ve enerji yoğunluğunun hem sektörel hem de makro düzeyde azaltılması, Türkiye enerji sektörünün en önemli gündem maddeleri arasındadır.

Türkiye’de imalat sanayii, GSYH’daki %24,2’lik payıyla ekonominin sürükleyici sektörlerinden biridir. Türk imalat sanayii son yıllarda sürekli büyümüş ve 2003’ten bu tarafa yıllık ortalama büyüme hızı %12 olarak gerçekleşmiştir. Bu yüzden de sanayi sektörü toplam enerji tüketiminde %36’lik bir paya sahiptir. Sanayi sektöründe sadece enerji tüketiminin değil, aynı zamanda sera gazı salımının da azaltılması için enerji verimliliği kavramı hayati öneme sahiptir.

Misyonumuz nedir?

Bu projeyle; enerji verimliliği önlemleri ve enerji verimli teknolojiler kullanarak etkin bir enerji yönetimi oluşturulmasında sanayi kuruluşlarını teşvik etmek suretiyle Türk sanayinde enerji verimliliğinin iyileştirilmesi amaçlanmaktadır.

Nasıl çalışıyoruz?

Projeyle; enerji verimliliği (EV) önlemleri ve enerji verimli teknolojiler kullanarak etkin bir enerji yönetimi oluşturulması ve bunun için sanayi kuruluşlarının teşvik edilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda faaliyetlerin çerçevesini 4 başlık altında toplamak mümkündür:

1- Enerji Verimliliği Kanunu’nun uygulanmasına katkı sağlayacak kurumsal ve yasal çerçevenin kuvvetlendirilmesi ve ulusal standart olan TS-EN-ISO 50001’in yaygınlaştırılması amacıyla; sanayi sektörü enerji tüketim bilgileri ile ilgili veri tabanın güçlendirilmesi, sektörel enerji tüketimi kıyaslama (benchmarking) kriterlerinin ortaya konulması, enerji yönetim sistemi (EYS) uygulamasıyla ilgili yerel kapasitenin yükseltilmesi, 12 organize sanayi bölgesinde (OSB) “Enerji Yönetim Birimi” kurulması ve/veya mevcutların güçlendirilmesi, EV için mevcut finansal mekanizmaların iyileştirilmesi ve Türk sanayiine uygun yeni finansal modellerin geliştirilmesi,

2- Türk sanayiinin ve Enerji Verimliliği Danışmanlık (EVD) şirketlerinin kapasitelerinin geliştirilmesi, bilinç ve farkındalığının artırılması amacıyla; Küçük ve Orta Ölçekli işletmeler (KOBİ), endüstriyel işletmeler ve finans kuruluşlarının üst düzey yönetici ve çalışanlarının EV ve sistem optimizasyonu konularında bilinçlendirilmesi, EVD şirketlerine yönelik sektörel eğitimlerin verilmesi, mevcut EV teknik eğitim dokümanlarının güncellenmesi ve iyileştirilmesi,

3- Hem büyük endüstriyel işletmeler ve hem de KOBİ’lerde enerji etütleri gerçekleştirilmesi amacıyla; ön etüt ve detaylı etüt kılavuzlarının geliştirilmesi, EVD şirketlerinin etüt yapma kapasitelerinin ve deneyimlerinin artırılması, seçilmiş işletmelerde ön etüt ve detaylı etüt çalışmaları yürütülmesi, seçilmiş işletmelerde EYS yaklaşımının uygulamaya konulması,

4- En gelişmiş enerji yönetimi uygulamalarının ve EV önlemlerinin, ticaret ve finansman modellerinin tanıtılması amacıyla; KOBİ ve endüstriyel işletmelerde demo projeler gerçekleştirilmesi, bu projelerden hareketle enerji sistem optimizasyonu imkânlarının ve enerji verimli proses ve teknolojilerin ilgililere tanıtılması, bilgi alışverişinin sağlanması.

Türkiye nasıl yararlanacak?

Projeyle; enerji verimliliği önlemleri ve enerji verimli teknolojiler kullanarak etkin bir enerji yönetimi oluşturulması için sanayi kuruluşlarını teşvik etmek, bu suretle Türk sanayiinde enerji verimliliğini iyileştirmek amaçlanmaktadır. 

Neler başarıldı?

Enerji etüdü faaliyetlerinin önemli sonuçlarından biri olarak Enerji Etüt Kılavuzu ve kapsamlı bir Kontrol Listesi tasarlanmıştır. Hem Kılavuz hem de Kontrol Listesi (kazanlar, pompalar, kompresörlü hava sistemleri vb. yardımcı tesisler hakkında başlıca 80 civarında soruyu kapsayan) ISO 50002 doğrultusunda sonuç. Enerji hizmeti sağlayan firmalara (ESCO’lar veya Türkiye’deki adıyla EVD firmaları) Kılavuz ve Kontrol listesi kapsamına uygun olarak eğitim verilmiştir. Kılavuz ve Kontrol Listesinin basılmış versiyonları enerji profesyonellerine dağıtılmıştır.

Etüt çalışmaları kapsamında, geliştirilen metodolojiye bağlı kalınarak seçilen 9 endüstriyel işletmede enerji ön etütleri yapılmıştır. Detaylı enerji etütleri ise gene aynı 9 işletmede gerçekleştirilmiştir. Etüt ve raporlama becerilerinin gelişmesi için ön ve detaylı enerji etüt raporları analiz edildikten sonra uygun geri bildirimler EVD’lere iletilmiştir.

Özellikle yatırım gerektiren enerji verimliliği geliştirme projelerinin etüt, fizibilite ve ön fizibilite çalışmalarını desteklemek için bir hibe programı yürütülmektedir. Bahsedilen programın kılavuzu yakın zamanda duyurulacaktır.

Yaklaşık olarak 400 kişiye ülkenin 9 farklı şehrinde ISO 50001 ve Enerji Yönetim Sistemleri programları (Kullanıcı Seviyesi) kapsamında eğitim verilmiştir. Katılımcılar ağırlıklı olarak sanayi tesislerinden, danışmanlık şirketlerinden, sertifikasyon firmalarından, enerji üretim ve dağıtım şirketlerinden olmuştur. İkinci seviye (Uzman Seviyesi) eğitimleri ise tamamlanmak üzeredir. Bu amaç doğrultusunda Türkiye’nin farklı bölgelerinden ve temsilcileri ilk seviye (Kullanıcı Seviyesi) eğitimlerine katılmış olan 36 endüstriyel firma seçilmiştir. Bütün bu firmalar daha önce “eğitimcinin eğitimi” programına katılan seçilmiş danışmanlar ile eşleştirilmiştir. Firma bazlı gelişimi takip edebilmek ve ortak dosya paylaşımı ile yerel kapasiteyi artırabilmek adına tüm katılımcıların birbirlerine olan bağlantısı kullanışlı bir program (Basecamp) ile sağlanmıştır. Ayrıca, her ayın 3 günü uluslararası danışmanların, yerel danışmanların ve firma temsilcilerinin katılımı ile gerçekleştirilen web tabanlı iletişime (webinar) adanmıştır. Şu ana kadar 9 eğitim ve 18 webinar gerçekleştirilmiştir.

Bu yoğunlaştırışmış programa istinaden şu ana kadar 59 yatırım projesi başlatılmıştır. Tüm olası tasarruflar (enerji ve maliyet) yerel danışmanların yardımı ile hesaplanmaktadır.

Finansal mekanizmalar hususunda endüstriyel enerji verimliliğine ilişkin çeşitli çalışmalar yürütülmüştür. Yeni finansal mekanizmalar TTGV ve KOSGEB için tasarlanmıştır, ancak yeni mekanizmaların uygulamaları büyük oranda siyasî şartlara bağlıdır. YEGM’in mevcut mekanizmasının revizyonu ve incelemesi de tamamlanmıştır. Ayrıca kamu ve özel kuruluşları kapsayan entegre bir finansal mekanizma geliştirilmiştir. Geliştirilen metodoloji tartışmaya açılmış ve Kasım 2015 tarihinde ”Sanayide Enerji Verimliliği İçin Finansal Mekanizmalar” adlı çalıştay Ankara’da düzenlenmiştir. Bu çalıştayda finansal mekanizma teklifinden beklenenler ilgili finans firmaları, kalkınma bankaları, kamu kuruluşları ve uluslararası organizasyonlardan gelen temsilciler ile tartışılmıştır.

Organize sanayi bölgelerine (OSB) Enerji Yönetim Birimi (EYB) kurulması ve geliştirilmesi konusunda ciddi bir mesafe kat edilmiştir. Seçilen OSB’ler müşterek programa katılacaklarını resmi bir form imzalayarak teyit etmiş ve gerekli tüm kaynaklarını tahsis etme ve işbirliğinde bulunma hususlarında taahhütte bulunmuşlardır. Temel ölçüm cihazlarından (kızılötesi kamera, kızılötesi sıcaklık ölçer, ultrasonik sıvı ölçer, enerji analizörü, çok işlevli HVAC ve kapalı alan hava kalite ölçer, baca gaz analizörü, ultrasonik sızıntı dedektörü, takometre ve su iletkenlik ölçer) oluşan birer set her bir OSB’ye ayrı ayrı teslim edilmiştir. OSB’lere Ankara’da 30 Mart – 1 Nisan 2016 tarihleri arasında 3 gün süren uygulamalı eğitim verilmiştir. OSB’ler için daha fazla eğitim ve devamlı iletişim programları tekrar başlatılmak üzeredir.

Sistem optimizasyonu için büyük bir teknik eğitim paketinin tercümesi tamamlanmıştır. Şu ana kadar pompa, fan ve buhar paketlerine ilişkin 3000 sayfadan fazla Word ve Power Point dokümanı tercüme edilmiş ve düzenlenmiştir. Bu dokümanların özet versiyonlarının basılması planlanmaktadır.

YEGM Teknik Eğitim Merkezi ünitelerinin işleyişini gösteren 9 kısa film hazırlanmıştır. Hazırlanan tüm filmlerin uluslararası eğitimlerde de kullanılması için İngilizce altyazılı yardımcı versiyonları bulunmaktadır. Bahsi geçen filmlerin konuları şöyledir: Kazan, Açık Brülör, Basınçlı Hava, Fan, Fırın, Aydınlatma, Pompalar, Soğutma, Buhar Kapanı. Ayrıca bu filmler konuyla ilgili web sitelerinde de yayınlanabilecek durumdadır.

UNIDO tarafından hazırlanan Enerji Yönetim Sistemleri-Pratik Rehber kitabı Türkçe’ye çevrilmiş ve bastırılmıştır. Daha önce YEGM tarafından eğitim almış ve şu an endüstriyel tesislerde çalışan 2500 enerji yöneticisine bu kitaplar 2016 yılı başında gönderilmiştir.

Enerji verimliliği danışmanlık şirketlerini gerçek birer enerji hizmeti sağlayan firmalara (ESCO’ya) dönüştürmek için neler yapılması, temel engeller ve ileriye yönelik iyileşme adımlarının neler olduğunun tespit edilmesi için “ESCO Boşluk Analizi” çalışması başlatılmış ve tamamlanmıştır. Toplamda 5 adet rapor YEGM’e teslim edilmiştir.

Sanayinin enerji tüketimi karakteristiklerini, enerji tüketimin alt sektörlere göre dağılımını ve muhtemel iyileştirme ve fırsatları tespit etmek için bir temel değerlendirme çalışması yapılmıştır. Bu çalışma sayesinde Türkiye’de ilk kez aşağıdan yukarıya ve yukarıdan aşağıya yaklaşımları birlikte kullanılarak imalat sanayiinin enerji tüketimi tahmin edilmiştir.

Uygulayıcı kurum YEGM’in kapasitesini güçlendirmek amacı ile yeni bir veri toplama, işletme ve raporlama sistemi çalışmaları başlatılmıştır. IT uzmanı yazılım ve donanım alımı ile ilgili ilk çalışmaları tamamlamıştır.

Benchmark çalışmaları için, uluslararası ajanslar ile görüşmeler devam etmektedir.